✍️دکتر علی سعیدی

این گزارش با عنوان «پیامدهای اقتصادی بستن تنگه هرمز» اثر دکتر علی سعیدی، بستن این آبراه راهبردی را اقدامی می‌داند که آثار آن از بازار نفت فراتر رفته و تجارت انرژی و کالا در سطح جهانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در متن گزارش آمده است که پس از بسته‌شدن تنگه، قیمت نفت از حدود ۷۰ دلار به بیش از ۱۰۳ دلار در هر بشکه رسیده و در مقاطعی حدود ۱۲۰ دلار را نیز تجربه کرده است؛ افزایشی که به‌ویژه بر واردکنندگان خالص انرژی فشار وارد می‌کند، در حالی که برخی صادرکنندگان نفت خارج از منطقه می‌توانند از آن منتفع شوند. در مقابل، کشورهای نفتی حاشیه خلیج فارس با وجود افزایش قیمت نفت، به دلیل محدودیت انتقال و ذخیره‌سازی ناچار به کاهش تولید شده و با افت درآمد روبه‌رو می‌شوند. گزارش همچنین تأکید می‌کند که اثر انسداد هرمز به نفت محدود نیست؛ حدود ۲۰ درصد گاز طبیعی مایع جهان که در قطر تولید می‌شود به این مسیر وابسته است و اختلال در صادرات آن می‌تواند بازارهای آسیایی، تأمین برق و حتی زنجیره صنایع پیشرفته مانند نیمه‌هادی‌ها را تحت فشار قرار دهد. علاوه بر این، بخشی از مواد اولیه کودهای نیتروژنی، محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی منطقه نیز از این مسیر عبور می‌کنند و اختلال در آن می‌تواند به محدودیت عرضه کالا و فشار تورمی در اقتصادهای مختلف منجر شود.

در بخش سیاستی، گزارش استدلال می‌کند که کنترل تنگه هرمز نباید صرفاً به‌عنوان یک ابزار مقطعی دیده شود، بلکه می‌تواند به اهرمی بلندمدت برای افزایش نقش اقتصادی و راهبردی ایران در منطقه تبدیل شود. بر همین اساس، پیشنهادهایی مانند خرید اعتباری نفت از کشورهای حاشیه خلیج فارس و فروش آن توسط ایران، اخذ عوارض از تردد کشتی‌ها همراه با محدودیت برای کشتی‌های وابسته به طرف‌های درگیر در جنگ، ارائه تخفیف به کشورهای همسو، ساخت فوری پالایشگاه‌های کوچک برای تبدیل نفت خام منطقه به فرآورده و صادرات آن از چابهار و طراحی سازوکار مبادله نفت خام با فرآورده‌های نفتی مطرح شده است. منطق اصلی گزارش این است که ایران می‌تواند با استفاده از موقعیت جغرافیایی و نقش خود در تنگه هرمز، هم بر بازار جهانی انرژی اثر بگذارد و هم این موقعیت را به ترتیبات اقتصادی و سیاسی پایدارتر در منطقه تبدیل کند.

پیامدهای اقتصادی بستن تنگه هرمز.pdf